روش‌شناسی گراف ریسک

بر اساس استاندارد IEC61511، روش نیمه کیفی گراف ریسک این قابلیت را دارد که سطح خدشه‌ناپذیری ایمنی یک لوپ مرتبط با ایمنی را با دانستن عوامل موثر در ریسک فرآیند و سیستم پایه‌­ای کنترل فرآیند محاسبه نماید.

در این روش از تعدادی پارامتر استفاده می­‌شود که در کنار هم طبیعت وضعیت خطرناک را در هنگامی که سیستم مرتبط با ایمنی دچار خطا شود و یا در دسترس نباشد تشریح می­‌نمایند. برای هر یک از چهار پارامتر مورد استفاده از این روش مقداری در نظر گرفته شده و سپس از ترکیب این مقادیر، میزان هدف SIL برای لوپ مرتبط با ایمنی بدست می­‌آید. این پارامترها، عوامل کلیدی در ارزیابی ریسک را تشکیل می‌­دهند.

روش گراف ریسک به علت سادگی بسیار مورد استفاده قرار می­‌گیرد. نمونه گراف ریسک معرفی شده در پیوست مذکور، شرح پارامترهای آن (پارامترهای C، F، P و W) و مقادیر قابل استفاده برای هر پارامتر به ترتیب در شکل ۲ و جدول ۳ آورده شده است.

از روش ریسک گراف می‌­توان جهت حفاظت ایمنی سیستم، محیط زیست و یا تجهیزات استفاده نمود. در هنگام ارزیابی سطح خدشه ناپذیری ایمنی در یک لوپ مرتبط با ایمنی با دیدگاه‌­های مختلف (ایمنی، محیط زیست، تجهیزات)، محافظه کارانه‌ترین (بیشترین) مقدار SIL هدف بدست آمده بایستی انتخاب شود.

شکل ۲- نمونه گراف ریسک. شرح پارامترها در جدول ۳ آمده است. [۳]

مزایای گراف ریسک

روش گراف ریسک دارای مزایای زیر است:

  • روشی نیمه کیفی/ نیمه کمی است بدین معنی که:
    • در این روش مقادیر دقیق نرخ بروز خطر، پیامدها و مقادیر دیگر پارامترهای مورد استفاده مورد نیاز نمی‌­باشند.
    • هیچگونه محاسبات خاص و یا مدلسازی پیچیده­ای مورد نیاز نیست.
    • به راحتی برای افرادی که نسبت به فرآیند مورد نظر دیدگاه کافی داشته باشند قابل استفاده است.
  • مشابه HAZOP می‌­توان آن را به صورت تیمی انجام داد.
    • بدین ترتیب از اشتباهات فردی جلوگیری می­‌شود.
    • فهم کامل‌تری از مخاطرات و ریسک در مراحل مختلف در بین اعضاء تیم به وجود می­‌آید (به طور نمونه مخاطرات طراحی، عملیات، تعمیرات و نگهداری).
    • مسائلی مطرح می‌­شوند که برای یک شخص ممکن است واضح نباشند.
    • برنامه‌ریزی ونظم بیشتری به وجود می­‌آید.
  • نیازمند تحلیل دقیق و با جزئیات مخاطرات با اهمیت کمتر نیست.
    • بنابراین به سرعت می­‌توان بسیاری از مخاطرات را ارزیابی نمود.

از آن می­‌توان به عنوان یک ابزار تفکیک جهت تشخیص مخاطراتی که نیازمند توجه بیشتری هستند و همچنین خطرات کوچکتری که نیاز به بررسی بیشتر ندارند استفاده نمود.

جدول ۳- توصیف هر یک از پارامترهای مورد استفاده در گراف ریسک[۳]

دکتر علی بقایی