انتخاب روش مناسب برای تعیین مقدار SIL

چندین روش برای تعیین مقدار سطح خدشه‌ناپذیری مورد نیاز یک عملکرد وجود دارد. در بخش‌های بعدی اطلاعاتی درباره این روش‌­ها ارائه شده است. انتخاب روش برای یک عملکرد ایمنی خاص وابسته به عوامل مختلفی است از جمله:

  • پیچیدگی آن عملکرد
  • دستورالعمل‌های قانونی
  • ماهیت ریسک و مقدار کاهش ریسک مورد نیاز
  • تجربه و مهارت افراد برای انجام کار
  • اطلاعات موجود از پارامترهای مرتبط با ریسک

در برخی موارد بیش از یک روش باید مورد استفاده قرار گیرند. در گام اول می­‌توان از روش‌­های کیفی برای تعیین SIL مورد نیاز همه SIFها استفاده کرد. سپس مواردی که بر اساس این روش نیازمند SIL 3 یا SIL 4 هستند را باید با جزئیات بیشتر توسط روش­‌های کمی بررسی کرد تا بتوان درک کاملتری از میزان خدشه‌ناپذیری مورد نیاز آنها بدست آورد.

سطوح خدشه­‌ناپذیر ایمنی در واقع معیاری از مرتبه‌ی بزرگی کاهش ریسک می‌باشند که توسط سیستم­‌های ابزاردقیق مرتبط با ایمنی تامین می­‌شوند. در ضمیمه بخش پنجم استاندارد IEC61508 چند روش برای تعیین مقدار هدف SIL معرفی شده‌­اند[۳] که عبارتند از:

  • روش کمی
  • گراف ریسک
  • ماتریس شدت حادثه خطرناک

برای اینکه ارزیابی SIL دقیقتر و کاملتر باشد، کلیه ریسک­های مورد بررسی بایستی توسط یک روش استاندارد شناسایی و ارزیابی گردند. نمونه­‌ای از این روش­‌های شناسایی مخاطرات در صنایع فرآیندی تکنیک­های HAZOP و FMEA هستند که در آن بروز انواع خرابی­‌ها و انحرافات درون یک فرآیند یا تجهیز جهت رسیدن به پیامدها بررسی می­‌کردند. با کمک این روش‌­ها مخاطراتی که منجر به مرگ، جراحات جدی و یا آسیب به تجهیزات می­‌شوند مشخص می‌­شوند. روش شناسی مطالعات شناسایی مخاطرات فرآیندی در منابع دیگر قابل دسترسی است[۸].

در یک واحد فرآیندی مدارک زیر در انجام مطالعات SIL مورد استفاده قرار می گیرند:

  • نقشه‌­های فرآیندی و ابزار دقیق شامل نقشه‌های جریان فرآیند۱ و نقشه‌های لوله کشی و ابزار دقیق۲
  • شرح فرآیند
  • جداول علت و اثر ابزاردقیق۳
  • گزارش HAZOP
  • نمودارهای منطقی۴

در بخش‌­های بعدی روش‌­های مختلف معرفی می‌­شوند.

معمولا این مطالعات به صورت تیمی و با طوفان ذهنی مانند مطالعات شناسایی خطر انجام می­‌شوند. برای حضور در جلسه SIL با توجه به اطلاعات مورد نیاز برای انجام جلسه، علاوه بر نفرات مجری جلسات که شامل راهبر جلسه و دبیر جلسات است باید افراد زیر حضور داشته باشند تا جلسه به بهترین شکل انجام شود:

  • کارشناس فرایند
  • کارشناس ابزار دقیق
  • کارشناس ایمنی

با توجه به المان‌های مورد بررسی ممکن است به افراد دیگری با اطلاعات مختلف نیز نیاز باشد که باید در دسترس باشند.

دکتر علی بقایی


۱ (Process Flow Diagram (PFD
۲ (Piping and Instrumentation Diagram (P&ID
۳ Cause and Effect Tables
۴ Logic Diagrams